Iz neobjavljene knjige „U potrazi za korijenima Sekulića“ autora Kristijana Sekulića (5)

HRVATSKE NOVINE
Typography

Ovu knjigu posvećujem svim mojim pretcima zahvaljujući kojima i ja postojim ali i živim srodnicima sa kojima djelim neraskidivu sponu života, te onaj prekrasni osjećaj pripadnosti jednom neupitnom indetitetu, usprkos višestoljetnim razlikama, koje su nam nametnuli tuđini na našoj zemlji.   

 
Naša imena i prezimena 
Prezimena koja su nastala građenjem od ličnog imena osnivača pojedine obitelji: Antun - Antunović, Draško - Drašković, Marko - Marković, Petar - Petrović, Stojan - Stojanović, Ivan - Ivanović itd. Među najbrojnijim prezimenima su ipak ova koja se grade na osnovu ličnog imena osnivača ili začetnika određene familijarne zajednice. Njih je toliko mnogo, da bi bilo nepotrebno i čak dosadno nabrajati poimence. Osnovno je pravilo da ukoliko se osnivač neke loze zvao npr. Nikola, njegovi su potomci nosili prezime Nikolić. Od Petra su nastala prezimena kao što su: Petrović, Petrov, Petrovski; Od Tome su nastala prezimena: Tomanov, Tomić, Tomović, Tomanović, Tomšić  itd. Ovo je pravilo koje podjednako važe i za Srbe i za Hrvate. Međutim, vremenom je došlo do izvesne podele sa nekim specifikumima po kojima se navodno prezimena kod Srba i Hrvata međusobno razlikuju. U interpretaciji jevrejskih, grčkih ili rimskih imena, često postoje varijacije koje se oslanjaju na latinsko ili grčko pravilo u čitanju. Tako je npr. rimsko ime: Antonius kod Hrvata preinačeno u Antun a kod Srba u Antonije. 
Od ovih interpretacija je zatim nastalo prezime kod Hrvata: Antunović a kod Srba: Antonijević.  Varijacija grčkog imena sveca i mučenika iz Kapadokije: Georgios ili lat. Georgius se kod Hrvata prevodi kao Juraj ili Jure a kod Srba kao Georgije , Đurađ ili Đorđe. Tako su od osnivača ovih imena nastala prezimena kod Hrvata kao što su: Jurić, Jurišić, Jurčić ( moguće je i u interpretaciji kakvog ratnog događaja ) ili kod Srba kao: Georgijević, Đorđević ili Đurđev…Pogledajmo još neki primjer. Prvi hrišćanski mučenik i đakon u Jerusalimu je bio Stefan ( lat.Stephanius, grč.Stephanos ) kod Hrvata je ( Stjepan, Stipan, Stipe ) od čega izviru prezimena: Stijepanović, Stipančić, Stipanović, Stipić, Stipetić a kod Srba ( Stefan, Stevan, Steva, Stevica ) od čega su nastala prezimena: Stefanović, Stefanov, Stevančić, Stević, Stevanov. Ista tipska podjela po prezimenima vlada i među poturčenim Slavenima sa jedinom razlikom u odnosu na hrišćane, što se neka prezimena grade na osnovu pojmova iz turskog jezika ili iz muslimanskih imena, što se često uzima kao osnova u postupnoj izgradnji novog indetiteta.
Osim ovih varijacija postoji kod Srba izvedeno prezime od originalne osnove ovog imena STEPHAN ( ius, nos ), koje se u ovom retkom slučaju može čitati i kao STEPA ili STEPAN od čega su nastala prezimena: Stepin, Stepanov, Stepanović, kojeg nema u Hrvata.  Kada je reč o srpsko - hrvatskim podjelama u klasifikaciji imena i prezimena, moram napomenuti da i ovde kao i u mnogim slučajevima ima izuzetaka od pravila. Stjepan nije nužno Hrvat jer ima i Srba sa ovim imenom, niti je Steva nužno Srbin jer ima i Hrvata u Vojvodini sa ovim imenom. Kod vojvođanskih Srba, Rusina, Hrvata i nekih drugih se često prezimena ne završavaju uvek na "ić", već na "in - ov - ski - ški - čki - cki" čime dotični nosioci "dokazuju" svoju autohtonost na teritoriji Vojvodine u odnosu na "dođoše"  čija su prezimena drugačija. Evo nekoliko primera: Sufiks "in" u prezimenima kao što su: Radin, Savin, Lazin, Milin, Stevin, Dragin, Vesin ...itd.  Sufiks "ov" u prezimenima: Radovanov, Lazarov, Milovanov, Pavlov, Stevanov, Kurjakov, Tucakov itd.  Takođe i česti Sufiks "ski" u poznatim vojvođanskim prezimenima kao što su: Crnjanski, Dunđerski, Đurđevski, Džigurski, Marjanski, Lazanski, Turinski, Senćanski, Kaćanski, Nanovski, Većanski;  Sufiks "ški" u prezimenima: Malbaški, Paroški, Vereški, Bodroški, Doroški itd. Sufiks "čki" u prezimenima: Prkosovački, Subotički, Dobanovački, Šoklovački, Topolovačk itd te Sufiks "cki" u nešto ređim prezimenima: Bikicki, Madacki, Mušicki, Kamenicki  itd. U katalogu hrvatskih prezimena ima i onih prezimena koja su očito nemačka, češka, italijanska, francuska, mađarska ili neka druga. Ovde je svakako reč o delu stanovništva stranog porekla, koje se na neki način asimiliralo u korpus većinskog naroda u okruženju ili se drugačije nacionalno izjasnilo. Neka od njih su tako i prezimena u Hrvata, odnosno pohrvaćenih Nemaca – Donaušvaba (Donauschwaben) čije je prezime ostalo kao trag njihovog stvarnog izvornog etničkog porekla, tako su među njima prezimena poput : Miler ( Mühler ), Agner, Birgermajer ( Bürgermeier ), Gegenbauer, Imbra, Štumpf ( Stumpf ), Armbruster ( Armbrüster ), Holclajtner ( Holzleitner ), Veber ( Weber ) itd.  Širiprostor bivše Jugoslavije se tako kroz minula stoleća pokazao kao mesto nezamislivih etničkih mešanja, pretapanja kroz nasilnu ili nenasilnu - pozitivnu asimilaciju, stvaranje novih etničkih indetiteta na korijenima već zaboravljenih i pretopljenih balkanskih plemena, klanova, etničkih i subetničkih skupina te perifernih dijelova pojedinih neslavenskih ili slavenskih naroda. Ovome u prilog govore i primjeri nekih prezimena kao što su mađarsko Pap sa slaveniziranom verzijom Papić te albansko Gaši i Leš/Lješ kao Gašić i Leš odnosno Lešić, Shim – Mrak kao Šimrak itd.
Prateći tragove Sekulića na širem potezu Jugoslavije, možemo sa pouzdanjem zaključiti da su isti takođe bili podložni višestrukoj i paralelnoj asimilaciji u pretapanju prema većinskim narodnim skupinama, koje su ih u potpunosti apsorbovale a među kojima su teritorijalno izdeljeni i znatno rašireni izgradili svoje različite indetitete. Te različite entitete pojedini nosioci ovog prezimena doživljavaju kao svoje “prirodno” okruženje kome pripadaju a za mnoge je pitanje nacionalne pripadnosti većinskom okruženju neupitno. Upravo ta vremenom ostvarena raznolikost dovodi u zabunu i same nosioce ovog prezimena te nisu neobična htenja brojnih Sekulića u naporima da saznaju nešto više o svojim izvornim korenima. Ono što je međutim uočljivo jeste da je prezime Sekulić u svojoj slavenskoj varijaciji veoma rasprostranjeno kod Srba, Crnogoraca i Hrvata. Nosioci ovog prezimena su bez izuzetka pripadnici kršćanske vere tradicionalno podeljeni na rimokatolike, grkokatolike i pravoslavce. Sekulića među poturčenim stanovništvom nema , što svjedoči o njihovoj dubokoj samosvjesti, privrženosti svom rasnom i kulturološkom kodu te dirljivoj i hvale vrednoj odanosti kršćanskoj religiji. 
U povijesnim bilješkama nije upisan niti jedan primjer da se ikada i jedan Sekulić dao dragovoljno poturčiti. Sa izuzetkom onih Sekulića koji su otpali od kršćanstva zavedeni bezbožnom ideologijom komunizma, nosioci ovog prezimena su bez obzira na konfesionalne razlike ostali verni čuvari svojih tradicija u ispovedaju i življenju kršćanske vjere latinskog ili grčko – bizantskog obreda u krilu katoličke ili istočne pravoslavne crkve.
 
      U potrazi za korjenima
Po nekim mišljenjima, prezime na neki način predstavlja osobnu kartu njegovog nositelja na osnovu koga se svaki pojedinac može odrediti u vremenu i prostoru sa manje ili više poznatom povijesno - zemljopisnom odrednicom, kulturološkim pečatom, konfesionalnom i nacionalnom pripadnošću. Na osnovu sačuvane građe u vidu: crkvenih i državnih dokumenata, povijesnih zapisa, privatnih pisama, hronika, fotografija, crteža, slika, gravura, predmeta iz narodne radinosti i manje pouzdanog usmenog predanja, može se ići jednim mukotrpnim putem u otkrivanju složenog mozaika o poreklu i istorijatu svake porodice. U iskopavanju tragova iz prošlosti nesumnjivo je značajno otkriće i arheoloških nalaza, koji podrazumjevaju ne samo iskopine starih temelja davno opustelih staništa već i predmete na osnovu kojih možemo sa većom sigurnošću saznati nešto više o načinu života naših predaka. 
U svakom ozbiljnom istraživanju je dakle neumitno preplitanje posrednih ili neposrednih dokaza sa polja povijesti, arheologije i etnologije koji mogu poslužiti kao materijalni dokaz pisanim izvorima u sklapanju jedne jasnije slike koja se sa manje ili više usjpeha može izvući iz maglovite prošlosti nejasnih obrisa. U potrazi za jednom jasnijom slikom a usled nedostatka materijalnih dokaza, često se pribegava svetu fikcije, koji se bazira na usmenom predanju, koje je veoma šturo, nedovoljno i često netočno. Kod pojedinih društvenih zajednica balkanskog poluostrva a koje su još uvek na nižem civilizacijskom stupnju  ( Crnogoraca, Hercegovaca i Albanaca ) još uvek je prisutna svjest o plemenskoj pripadnosti zahvaljujući čemu su brojne obitelji ili klanovi sačuvale vlastite im rodoslovne table, koje sežu u iznimno retkim slučajevima i do 300 godina unazad. Sačuvani rodoslovi su međutim često tek šture informacije o imenima predaka i retko sadrže detaljne podatke o godini rođenja, datumu smrti, mestu prebivanja, novim staništima usled seoba pojedinih porodica ili veće grupe jednog ili više plemena, njihovoj rasnoj, vjerskoj ili nacionalnoj pripadnosti. U onim društvima gde je klasno gradjansko ustrojstvo potisnulo plemenske vrednosti, sećanje na svoje pretke često ne doseže unatrag dalje do drugog ili trećeg kolena. 
Ono što je međutim istovetno za pripadnike obe društvene zajednice koje istovremeno koegzistiraju često na istom prostoru leži u jednom specifičnom fenomenu da su skloni svoje nepoznavanje činjenica zatomiti begom u svet mitomanskih uobrazilja koje su često tako daleko od istine. Mitomanske uobrazilje koje se zasnivaju na netačnim predrasudama su snažno utisnute u srž tipičnog balkanskog shvatanja. Svako zadiranje u bit tog problema mogao bi predanom istraživaču prouzrokovati serijal neprijatnosti i čak sebe izložiti verbalnom ili fizičkom sukobu sa onima kojima je kritička misao strana. Tragikomično je upravo to da najžešći branitelji svojih mitomanskih predubeđenja, koji su prilično sigurni u svoja znanja o poreklu i nacionalnoj pripadnosti, zapravo ne znaju gde su grobovi njihovih prededova. Bez obzira na ovu činjenicu, neki od njih su svakako spremni da vam na najbrutalniji način pruže dokaze o svojoj nacionalnoj pripadnosti tako što će svoje iracionalne strasti, pregršt zatomljenih kompleksa, primitivizam i neprosvećenost okititi nezamislivim porivima prema nasilju, zločinu i okrutnom divljaštvu a koje će rado izvršiti ukoliko im se za to pruži prilika. 
Za razliku od mnogih porodica u zapadnoj Europi koje sa sigurnošću na osnovu nepobitnih materijalnih dokaza poznaju svoje geneološko stablo, svako ozbiljnije istraživanje istorijata većine porodica na tlu Balkana je suočeno sa više nepoznanica upravo zbog nedostatka posrednih ili neposrednih materijalnih dokaza. Koliko zapravo kod nas ima onih obitelji koje se u svojim domovima mogu pohvaliti galerijom portreta svojih predaka? Ko uopće zna kako je izgledao njegov predak iz 15 ili 16 stoleća na osnovu portreta naslikanog u tehnici ulja na platnu od strane nekog manje ili više poznatog slikara? Koliko nas posjeduje nekakvu gravuru, kip ili istorijski zapis o nekom dalekom pretku? Čiji je predak ostavio iza sebe autobiografske zapise, dnevnike o sebi na osnovu kojih bi njegovi potomci znali nešto pouzdano o njemu i njegovoj životnoj priči? Koliko je uopćee nas koji se možemo pohvaliti da nam je od čukundede ostala u nasleđu ogromna kuća sa velikom knjižnicom? Koliko nas se može dovesti u vezu sa nekim plemićem čije prezime nosimo? 
Kod mnogih nacionalno uspaljenih demagoga, ovakva pitanja se smatraju uvredljivim jer pred nedostatkom bilo kakvih materijalnih dokaza o poreklu, svaka njihova bajka pada u vodu. Potraživanje dokaza se na Balkanu dočekuje na nož jer je svako razbijanje mitomanskih uobrazilja najveći neprijatelj opšte raširenom neznanju i proizvoljnim spekulacijama na kojima se hrane zagovornici nacionalnih i rasnih teorija mržnje. Da li se naša prezimena na bilo koji način mogu dovesti u vezu sa istim prezimenom nekog plemića, feudalca, bogatog trgovca, građanina ili visokog crkvenog velikodostojnika te na osnovu toga možemo dokazati svoje krvne veze u slučajevima izdavanja dozvole za korišćenjem obiteljskog  grba? Da li su naša prezimena oznaka da potičemo od ljudi koji su bili kmetovi na posedu dotičnog vlastelina ili smo jednostavno potomci nekakve plemenske skupine ili zajednica prijateljskih "bratstava" - klanova? Ili smo u najgorem slučaju potomci ponikli na vrhu taloga jedne amorfne, nepismene i barbarske rulje, koja nije ni posedovala svoje prezime pre 18 stoleća? 
Sa osvrtom na vidljive sociološke i kulturološke vrednosti - ogromnu većinu stanovnika u unutrašnjosti balkanske regije bih upravo smestio u jedan heterogeni barbarski korpus. Taj korpus je dakle na nižoj civilizacijskoj ljestvici od onog u zapadnoj ili srednjoj Europi i čini se da je proces njegove europeizacije i socijalizacije znatno usporen a po mnogim pokazateljima i obesmišljen sa tendencijom da i u narednom stoleću bude razmatran kao nerazumljivo uporište svake remetilačke aktivnosti i samodestrukcije. Budući da nam je istina duboko zakopana u pesku prošlosti, put do nje nije nimalo lak i jednostavan a zadatak ove knjige je da otkloni izvesne nepoznanice, pruži neke materijalne dokaze i oslobodi duh čitaoca koji će otvorenog uma poći u susret svojim precima, ma ko oni bili.
Obitelji pod ovim oblikom prezimena nisu primećene među poturčenim stanovništvom Bosne i Hercegovine, ali su neki po svemu sudeći otpali od svojih sunarodnika kršćanske vere te u izgradnji novog indetiteta svoje staro prezime Sekulić promenili u Skulić. ( Napomena autora)Niži civilizacijski stupanj ne samo plemenskih naroda koji su ovde naznačeni već uopšteno, celokupno stanovništvo Balkana je na nižem civilizacijskom i kulturološkom stupnju a to se odražava i na njihovu ekonomsku i privrednu zaostalost u odnosu na zemlje zapadne Evrope. Ovo nije samo teza ili propagandna teorija koja se u svoje vreme širila i putem štampe u Austrougarskoj  pred izbijanje I svetskog rata, već realna i bolna činjenica sa kojom se nosimo i danas na početku 21 stoleća. Pod nižim oblikom civilizacijskog stupnja pojedinih naroda se za parameter uzima odsustvo humanizma i renesanse, nepostojanje baroka, uređenog građanskog društva ali i odsustvo industrijske revolucije. ( Primedba autora )
 
Nastavlja se
 
Powered by WordPress.