Kolumne

Kolumne mrežne stranice Hrvatske novine - vijesti

  • Naslovnica
    Naslovnica This is where you can find all the blog posts throughout the site.
  • Kategorije
    Kategorije Displays a list of categories from this blog.
  • Oznake
    Oznake Displays a list of tags that have been used in the blog.
  • Blogeri
    Blogeri Search for your favorite blogger from this site.
  • Blogovi tima
    Blogovi tima Find your favorite team blogs here.
  • Login
    Prijava Login form

Iz neobjavljene knjige „U potrazi za korijenima Sekulića“ autora Kristijana Sekulića (13): Sekulići uskoci

Posted by on in Nije kategorizirano
  • Font size: Larger Smaller
  • Hitova: 485
  • Pretplata na ovaj zapis
  • Ispis

Ovu knjigu posvećujem svim mojim pretcima zahvaljujući kojima i ja postojim ali i živim srodnicima sa kojima djelim neraskidivu sponu života, te onaj prekrasni osjećaj pripadnosti jednom neupitnom indentitetu, usprkos višestoljetnim razlikama, koje su nam nametnuli tuđini na našoj zemlji.   

 

 

Kratki osvrt na povest grada Senja i pad Klisa

Predrimska Senia - Senj je stari grad nastao u podnožju visokih planina Kapele i Velebita. Kroz turbulentna istorijska razdoblja, ovim su gradom naizmenično vladali Iliri odnosno ilirska plemena Liburna i Japoda, potom Rimljani a iza njih Franci i naposletku Hrvati.  Tokom nekoliko stoleća, Senj je bio meta napada od strane Mletačke republike ( Venezzie ) ali i osmanlijskih Turaka, koji su u svojim pohodima nastojali da ga osvoje i zagospodare kao strateški važnim mestom na ovom delu Jadranske obale. Najstariji pisani spomen ovog grada se nalazi u delu grčkog pisca Pseudo – Sklilakisa ( Sklilaka ) a spominju ga i Plinije Stariji u 1 stoleću te Klaudije Ptolomej u 2 stoleću posle Krista. Vlast ilirskih plemena Liburna i Japoda su se na ovom mestu smenjivala zbog važnosti položaja jer je uključivao značajnu luku na obali ali i puteve koji vode u unutrašnjost. 

Nakon uspjeha Rima u ratovima tokom Ilirsko – panonskog ustanka u razdoblju od 6 do 9 stoleća na mjestu Senja je utvrđena trajna rimska vlast. Sa dolaskom Rimljana kao po pravilu slede i izmene u organizaciji naselja te se napušta gradina na brdu Kuku i naselje se podiže bliže morskoj obali. O važnosti Senja nam govore i arheološki ostaci kao što su: gradska vijećnica, carinski ured za Ilirik, gradsko kupatilo, forum, hram i druge javne zgrade tipične za planski uređeni rimski grad. Senia ( Senj ) je na Peutingerovoj mapi ucrtan što svedoči o njegovoj važnosti kao gradu povezanog važnim rimskim putevima sa drugim naseljima u Iliriku. Zlatno doba grada se vezuje za period do podele carstva na istočno i zapadno rimsko carstvo u 4 stoleću, nakon čega se čini da deli istu sudbinu sa ostalim gradovima u rimskom Iliriku. Politička nestabilnost, opadanje ekonomske moći uslovili su i smanjenje broja njegovih žitelja sve dok prilikom barbarskog upada grad nije bio opljačkan i spaljen. Dakle, Senia je doživela istu sudbinu kao naselje Sikula kod Solina.

Iz perioda ranog srednjeg veka gotovo i da nemamo arheoloških tragova ljudskog prisustva na prostoru ovog grada. U vreme doseljavanja Slavena u 7 stoleću ovo područje potpada pod vlast istočnog rimskog carstva ( Bizanta ), da bi krajem 8 stoleća pa sve do početka 9 stoleća palo pod vlast Franaka. Hrvati su u ovom razdoblju najverovatnije bili u podređenom položaju da bi kroz 9 stoleće postupno jačali sve dok se nisu uspjeli osamostalili od franačke vlasti. Nakon 1102 godine Hrvati ulaze u državnu zajednicu sa Ugarima nakon čega Senj dobija status kraljevskog grada, nakon čega postaje važan u političkom životu Ugarsko – hrvatske kraljevine. Ova promena se svakako odrazila i na administrativnu organizaciju crkve te je već 1169 godine zahvaljujući snaženju, Senj postao i sedištem obnovljene Senjske biskupije. Zahvaljujući misionarskoj delatnosti među Slavenima od strane Bizanta, pokrštavanju te njihovom opismenjavanju, Senj je postao i centrom glagoljaškog pokreta  o čemu svedoči i Senjska glagoljaška ploča kao svedočanstvo tadašnje hrvatske pismenosti koja je bila suprotstavljena latinskom franačkom pismu.  Po nekim povjesničarima,  ponovni procvat ovog grada se vezuje za period od 1271 do 1469 godine kada su vladali Frankopani. Grad je znatnije proširen a izgrađene su i brojni objekti kao što su: Kula Šabac, gradski kaštel, većnica, crkva itd.  Sa novom nadolazećom pošasti u liku osmanlijskih Turaka, koji su nemilice nadirali iz pravca istoka i jugoistoka balkanskog poluostrva, Ivan Frankopan je sa svojim bratom Stjepanom izdao 5 maja 1388 godine Statut grada Senja i osnovao je Senjsku kapetaniju za odbranu od Turaka. No, na ozbiljnije turske napade se imalo pričekati jer je glavnina turske vojske bila angažovana u osvajanju Srbije koja će pasti godinu dana kasnije na Kosovu polju 1389 godine. Prisustvo Turaka je ipak bila realnost i Senjska kapetanija je bila spremna pružiti otpor u odbrani svoga grada ili tamo gde bude bilo potrebno.  

Pad grada Klisa

1524 godine turski vojvoda Mustafa je sa svojom prekobrojnom vojskom u potpunosti opkolio grad Klis, koji mu se uprkos nedostatku pijaće vode i hrane junački odupirao. Srećom po branitelje, nešto pre opkoljavanja iz grada je izašao hrvatski kapetan Petar Kružić kako bi otišao u Senj da zatraži pojačanje. U Senju je uspeo da sakupi 1500 pešaka i 60 konjanika spremnih za rat sa Turcima. Da ne bi bili primećeni od strane neprijatelja, plovili su samo noću prema Solinu. U najvećoj tišini, iskrcali su se 10 aprila 1524 godine kod Solina i krenuli prema turskim položajima kod Klisa. Oštar i iznenadni napad je uneo pometnju među Turke, koji su bili zatečeni i na kraju potpuno razbijeni. Klis je bio oslobođen, ali ova pobeda hrišćanskog oružja mu je donela samo dve godine predaha. 

Nakon bitke na polju Mohaču 1526 godine gde su Turci porazili ugarsko – hrvatsku vojsku, padom Obrovca nastupili su opet teški dani za branitelje i građane Klisa. Turci su stalno kružili u blizini grada vrebajući poput strvinara znake slabosti, koje bi im mogle ići u prilog. U momentu kada je Kružić bio odsutan, velika turska vojska je pod vođstvom mlečanina Nikole Querinija 4 lipnja 1532 godine napala grad i uz pomoć izdajnika iznutra ušla u grad i osvojila ga. Kružić je ubrzo doplovio sa 2000 ljudi iz Ancone i s lakoćom oslobodio grad terajući Turke u panični beg a 18 rujna je uspeo da osvoji i malu tursku utvrdu u Solinu, zahvaljujući čemu je Klis opet imao izlaz na more. Svestan strateškog značaja solinskog polja za odbranu Klisa, Petar Kružić je savetovao austrijskom caru Ferdinandu da se u polju podigne jedna jača utvrda, ali na žalost ovo se nikada nije realizovalo. Hrvatima u to vreme nije pretila opasnost samo od Turaka nego i od Mlečana koji su takođe hteli da zauzmu grad Klis. Srećom u opštoj nesreći, Hrvati su imali saveznike u vojsci austrijskog cara Ferdinanda ali i u italijanskoj papskoj vojsci jer su kapetanu Kružiću pomagali papa Klement VII i papa Pavle III, zbog čega je i sam sultan Sulejman smatrao da je Klis „papinski grad“. 

Krajem kolovoza 1536 godine, skupila se velika turska vojska koja je obnovila svoju utvrdu u Solinu ali je podigla i još dve nove kako bi u potpunosti osigurali odsecanje Klisa od obale i primorali njegove branitelje na predaju. Branitelji u Klisu su se hrabro držali i junački borili protiv daleko brojnijeg neprijatelja. Kada je u ožujku 1537 godine hrišćanima stigla pomoć s mora u jačini od 3000 njemačkih i 700 italijanskih vojnika koje je poslao papa Pavle III, napadu se pridružio i kapetan Kružić sa svojim vojnicima koji je preuzeo komandu. Hrišćanska vojska je slamala turski otpor osvojivši u jurišu dva turska uporišta u utvrdama. Kada su krenuli da provaljuju u poslednju, stvari su se okrenule na zlo. U utvrdi se pojavio Murat beg sa 2000 vojnika koji su jurnuli na hrišćane urlajući kao pomahnitali. Usled opšteg meteža i dernjave, Nijemcima i Italijanima se učinilo da su ih sada napale daleko veće snage Turaka i okrenuli su se da beže. Kružiča sva halabuka nije dala zavarati jer je imao iskustva sa Turcima te se svim silama trudio da odgovori saveznike od povlačenja i vrati ih natrag u bitku ali uzalud. Kada je uvideo da je bitka izgubljena i da se Turci ne mogu više zaustaviti, krenuo je među poslednjima sa svojim ljudima prema lađama koje su ih čekale. Stvari su međutim opet krenule po zlu jer je kormilar u verovatnoj panici ali i zbog nepoznavanju obalskog područja nasukao svoju lađu na podvodno stenje nedaleko od obale. Kada su Turci to uočili jurnuli su u gomilama da dokrajče članove malobrojne posade i opet se zametnula borba u odbijanju njihovog napada, dok su se uskoci povlačili u nastojanju da se domognu drugih plovila. Sve vreme se Kružić žestoko borio ali je na kraju bio opkoljen od mase besnih Turaka, koji su ga na kraju oborili. Kada su branitelji Klisa saznali za junačku smrt svog kapetana a istovremeno su ostali i bez pijaće vode, odlučili su da prihvate turske uslove predaje. Turci su im obećali slobodu ukoliko im mirno prepuste grad što su na kraju građani Klisa i učinili. 

Tako je 12 ožujka 1537 godine pao hrvatski grad Klis u ruke muslimanskih Turaka na blagdan svetog Grgura. Građani Klisa su napustili grad nevoljni da žive pod turskom vlašću praćeni zluradim pogledima pobednika. Nakon pada Klisa 1537 godine pod vlast Turaka Osmanlija, dolazi do pomeranja i migracija stanovništva u pravcu slobodnih hrišćanskih teritorija. Uskoci koji su tamo živeli povlače se sa svojim porodicama ispred Turaka i naseljavaju na područje grada Senja. Da bi pružili efikasniji otpor osvajačima i zaustavili njihovo dalje nadiranje, Uskoci su podigli strateški značajnu kulu Nehaj 1558 godine, koju su potom sa uspehom branili odolevajući brojnim upadima muslimana ali i Mlečana koji su u otežanim prilikama takođe pokušali zagospodariti u ovoj oblasti radi ostvarenja sopstvenih interesa. Nejedinstvo hrišćana je Turcima svakako išlo u prilog ali srećom nisu imali vojničkog usjpeha pod kamenim zidinama kule Nehaj.

Sekulići  su  po nekim pokazateljima predstavljali skupinu obitelji iz korpusa ratničkih Uskoka.  Bez sumnje, uzimali su aktivnog učešća u ratovima između Hrvata i muslimanskih Turaka i njihovih hrišćanskih saveznika i podanika. Da li je bilo Sekulića među braniteljima grada Klisa o tome nema pisanih tragova, ali ako je dokazana činjenica kako su se nakon pada Klisa Uskoci u većem broju povukli prema Senju u kome je zabeleženo prisustvo Sekulića, onda je velika verovatnoća da su neki Sekulići bili svojevremeno angažovani i u borbama oko Klisa.  Ovome ide u prilog i činjenica da je upravo grad Klis u neposrednoj blizini Solina ali i Bijaća u kome je bilo drevno antičko naselje Sikula. Bijaći i Solin su jedno vreme bili i sedišta hrvatskih kneževa na rubnom prostoru “Bijele Hrvatske” i na samom graničnom području sa gradovima Trogirom i Splitom koji su bili pod upravom Bizanta.  Iako su ovi tragovi možda po nekima upitni, njih ipak ima i čini se da na intrigantan način upućuju prema istom izvorištu. Potomci Sikula su po svoj prilici nakon uništenjanaselja u 5 stoleću preživeli  kao asimilirani sunarodnici paganskih Delmata odnosno Slavena a potom i Hrvata. Poradi sklapanja novih komadića mozaika, tragovi nas opet upućuju na grad Senj iz kog će se ime Sekulića dalje pronositi prema ostrvima u Jadranskom moru a kasnije i prema Lici, Gorskom kotaru, Žumberačkom kraju, Dolenjskoj oblasti, Slavoniji itd. Nekoliko muškaraca iz ove Uskočke obitelji bilo je zapisano na platnom spisku članova Senjske vojničke posade iz 1551 godine. Među Sekulićima su bili i oni koji su služili u vojnoj posadi kao iskusni oficiri i podoficiri. U nekim izvorima stoji da su “Sekulići Senjski plemićki rod, koji su zajedno sa Rupčićima, Stojkovićima i Ugarkovićima iz Senja, iselili u Gacko i Liku nakon oslobođenja Like od Turaka.” Neki od njih su se selili u periodu kada su se u Gackom stvarala gradska naselja u Otočcu, Prozoru i Brinji. Po svemu sudeći a na osnovu dokumenata, selili su se u više smjerova i to prema ostrvima, u Brinjski kraj u Ribnik i Lovinac.  Upravo je na ovom području uočena i najbrojnija skupina Sekulića, potomaka proslavljenih Uskoka. Mnogi od ovih rodova su se u 19 stoleću odselili za Slavoniju, pretežno na područja oko Slavonskog Broda.  Na osnovu popisa stanovništva u kraljevini Jugoslaviji 1930 godine, upisano je sledeće: Sekulići u Ribniku 25, u Lovincu 19, u Otočcu 12 i u Brinji 2 što je sveukupno 58 evidentiranih i popisanih osoba u ovom kraju. 

U popisu ličkih prezimena se navode podaci o prisutnosti Sekulića po mestima sa upisanim brojevima članova ovih porodica. Tako se navode 53 osobe sa prezimenom Sekulić u sledećim mestima: Doljanima ( Lapcu ) – 5, Lovincu – 16,  Perković selu ( Brinji ) – 2, Počitelju – 1, Ribniku – 25, Šmomkriću ( Lovincu ) – 3 i Udbini – 1 osoba.  Uz ovde navedene Sekuliće evidentirano je i prisustvo 12 pripadnika romansko - vlaške familije Sekula u tri hrvatska naselja: Dubravi – 7, Otočcu – 2 i Prozoru – 3 osobe.  Što se samog oblika prezimena tiče u primjeru rodova Sekula, ono je zadržalo svoj neslavenski karakter kroz tipično romansko – vlaško obeležje a koje nije ni hrvatsko ni srpsko.

 

Nastavlja se

 

0

Comments