Kolumne

Kolumne mrežne stranice Hrvatske novine - vijesti

  • Naslovnica
    Naslovnica This is where you can find all the blog posts throughout the site.
  • Kategorije
    Kategorije Displays a list of categories from this blog.
  • Oznake
    Oznake Displays a list of tags that have been used in the blog.
  • Blogeri
    Blogeri Search for your favorite blogger from this site.
  • Blogovi tima
    Blogovi tima Find your favorite team blogs here.
  • Login
    Prijava Login form

Iz neobjavljene knjige „U potrazi za korijenima Sekulića“ autora Kristijana Sekulića (12): Potomci Sikula među Slavenima

Posted by on in Nije kategorizirano
  • Font size: Larger Smaller
  • Hitova: 227
  • Pretplata na ovaj zapis
  • Ispis

Ovu knjigu posvećujem svim mojim pretcima zahvaljujući kojima i ja postojim ali i živim srodnicima sa kojima djelim neraskidivu sponu života, te onaj prekrasni osjećaj pripadnosti jednom neupitnom indentitetu, usprkos višestoljetnim razlikama, koje su nam nametnuli tuđini na našoj zemlji.   

 

 

Dijak Tvrtko Sekulović na dvoru Stjepana Tomaša hrvatskog kralja Bosne

Ime Sekula se potom gasi  pod talogom narednih stoleća i čini se da uskrisava tek u formi jedne od poznatih verzija slavenskog prezimena - Sekulovića. U povelji bosanskog kralja Stjepana Tomaša braći Dragišićima od 22 avgusta 1446 godine, spominje se da je tu povelju zapisao u stilu ćiriličnog brzopisa dijak Tvrtko Sekulović. 

 Naša saznanja o njemu se tu i završavaju a njegovo prisustvo otvara brojna pitanja u vezi njegovog porekla, rodnog mesta i veroispovesti na koja nemamo odgovor iz prve ruke. Ono što je međutim nama bitno utvrditi u pogledu Tvrtka Sekulovića kao dokazane povijesne osobe, moguće je jedino sagledavanjem prilika u opštem kontekstu povjesnih činjenica vezanim za bosansku državu u tom periodu. 

U prvim stolećima posle Krista, Bosna i Hercegovina su bile delom Rimskog carstva. Nakon pada zapadnorimskog carstva, Bosnu su svojatali i Bizant i zapadni naslednici Rima. Slaveni su se naselili tek u 7 st. a srpski i hrvatski vlastelini su vladali djelovima Bosne u 9 st. Sa izuzetkom istočne Hercegovine i Huma u 10. i 11. stoleću Bosnom vlada uglavnom hrvatsko kraljevstvo. Tokom 11. i 12. stoleća vlast preuzimaju Ugari sve dok bosanska srednjevjekovna jedinica najpre kao banovina a potom kraljevstvo stiče nezavisnost oko 1200 godine. Procjene o broju stanovnika u 14. i 15. stoleću se kreću od 500.000 do million. U takvoj su Bosni po podatcima iz 1468 godine, Hrvati činili dominantnih 99,10% od ukupnog stanovništva.  

Po zakonima verovatnoće, Tvrtko Sekulović je bez najmanje sumnje bio bosanski Hrvat. Da li je po logici stvari on bio i rimokatolik? Jedan od bitnih specifikuma srednjevekovne bosanske države i Huma bila je Bosanska narodna crkva, kojoj je pripadao jedan značajno veliki broj tadašnjih stanovnika. Neki povjesničari ipak smatraju da je veći deo stanovništva Bosne bio katolički s izuzetkom pravoslavnih na istočnim područjima. Svi bosanski vladari su bili rimokatolici, dok su najugledniji među njima poput Hrvoja Vukčića Hrvatinića i Stjepana Vukčića Kosače i mnogih drugih plemića bili tzv “Krstjani” odnosno pripadnici Crkve bosanske. Godinu dana pre pisanja povelje braći Dragišićima, 29.05.1445 godine, papa Eugen IV je izdao dokument po kome je priznavao Stjepana Tomaša za bosanskog kralja a koji je pre toga prešao na katoličanstvo. Istim dokumentom, papa je poništio  brak s krstjankom 

Vojačom, majkom njegovog prvorođenog sina Stjepana Tomaševića. Početkom sledeće godine Stjepan Tomaš sklapa mir s Kosačom koji ga priznaje za svog kralja  što je osnaženo vjenčanjem Stjepana Tomaša i Kosačine ćerke Katarine po rimokatoličkom obredu na praznik Uzašašća, 26.05.1446 godine u Milodražu kod Fojnice. Kako je Katarina poticala iz obitelji Kosača, koji su pripadali bosanskoj crkvi, morala se pre udavanja prekrstiti na rimokatoličku veru. Na osnovu vjećanja u Vranduku 1446 godine kome je prisustvovala sva bosanska vlastela ali i djed Rastudije – poglavar bosanskih bogumila, bio je očigledno jak uticaj Crkve bosanske a u vezi toga svjedoči i zabrinutost pape Nikole V, koji je u leto 1447 godine sa žaljenjem konstatovao da je samo “Petar Vojslavić iz Donjih kraja jedini katolik među bosanskom gospodom, koji je sačuvao neokrnjenu svetu katoličku vjeru”. 

U svjetlu takvih prilika, naš dijak Tvrtko Sekulović je dakle kao bosanski Hrvaj vjerovatno pre kraljevog pokrštavanja bio Krstjanin (Bogumil) pripadnik Crkve bosanske. Sa prelaskom bosanskog kralja Stjepana Tomaša na rimokatoličku vjeru, Tvrtko Sekulović je kao njegov pisar zajedno sa ostalim dvorjanima, vjerovatno morao slijediti primjer svog kralja. Ovome u prilog govore i druge činjenice. Po papinim i Tomaševim uticajem, mnogi bosanski plemići su se interesirali za prelazak na rimokatoličku veru. Razlozi su bili podstaknuti isključivo političkom potrebom jer su se nadali da će im u tom slučaju papa pomoći u predstojećim okršajima s Turcima. Bosanski kralj Tomaš i njegova žena Katarina su izgradili veliki broj rimokatoličkih crkava u Bosni. Podigao je i crkvu Sv. Tome svoga zaštitnika u Vranduku kojeg je naročito ojačao i utvrdio snažnim bedemima. 

Kada je pritisnut unutrašnjom neslogom, papskim i ugarskim ucenama te opasno oslabljenim položajem njegove razjedinjene države u odnosu na tursku pretnju, Stjepan Tomaš je bio primoran da preduzme drakonske mjere protiv Krstjana – Bogumila i njihove Crkve bosanske, kojoj je nekada i sam pripadao. Pripadnicima bosanske crkve je ponuđeno pokrštavanje ili egzil nakon čega je usledila konfiskacija imovine onih koji su se sklonili ispred progona u zaštitu kod njegovog punca, hercega Stjepana Vukčića Kosače. U svjetlu takvih prilika, Tvrtko Sekulović je kao kraljev službenik bez naročitog imetka jedino mogao opstati kao rimokatolik na dvoru svoga kralja Tomaša. Šta je bilo na kraju sa Tvrtkom Sekulovićem nakon smrti bosanskog kralja 10. 07. 1461 godine? 

Njegova sudbina je nepoznata, mada nije isključena mogućnost da je kao kraljevski pisar slijedio svoju kraljicu Katarinu na njenom putu egzila prema Rimu. Ukoliko je ipak ostao na dvoru u Vranduku ili Bobovcu, njegova sudbina je još neizvesnija jer su navodno urotnici krivi za smrt kralja Tomaša bili njegov brat Radivoj i sin Stjepan Tomašević o čemu nema uvjerljivih dokaza u povjesnim spisima.   

 

Blasius Sekwlych u popisu Varaždinske županije

“Registrum factum super liberos pauper set oficiales presentis contributionis per unum florenum et denarius 10 extendentis in Anno Domini 1507 Comitatus Warasdiensis” – “Popis siromašnih službenika oslobođenih sadašnjeg doprinosa od jednog florina i denara 10 za godinu 1507. Varaždinska županija”  

U ovjde navedenom popisu se pod rubrikom: praesones – glasnici navodi između ostalih imena i naš Blasius Sekwlych ili Blaž Sekulić, koji je zbog svog slabog imovnog stanja bio oslobođen plaćanja predviđenog doprinosa. To je na žalost sve što sam uspeo saznati o ovom čovjeku. Dokument se nalazi u Mađarskom državnom arhivu u Budimpešti pod oznakom: Diplomatikai leveltar Nr. 104179. U popisu domaćinstava kmetova i drugih, sastavljenom 1598 godine nema kasnije zabilježenih Sekulića među građanima tvrđave Lobor. 

 

Vincenzo – Vinko Sekulich

 

Ime Sekulića je dakle isplivalo tek 11 stoleća kasnije na osnovu pisanih dokaza kroz istorijsku figuru Vincenza – Vinka Sekulicha i njegovih srodnika 1526 godine, koji su odigrali verovatno epizodnu ali značajnu ulogu u odbrani Senjske tvrđave tokom turskih napada. Ukoliko uzmemo za pretpostavku istorijsku neminovnost o pretapanju stanovnika iz manjih etničkih skupina u dominantni korpus većinskih naroda, onda po svemu sudeći Vincenzo Sekulich pripada već uveliko slaveniziranoj grani manjinskih Sikula, koji je poprimio prisvojni sufiks ić u svome prezimenu kao tipičnu odliku slavenskih prezimena. U otkrivanju njegovog indetiteta nam u ovom slučaju značajne dokaze pruža i njegovo ime ( Vincenz ) koje je u osnovi latinsko odnosno  italijansko a što predstavlja vrijedan trag u pronalaženju njegovih dubljih korena. U svetlu ovih saznanja imamo nepobitne dokaze da su Sikuli/Sekuli – ći opstali uprkos turbulentnim promjenama u ovom djelu Ilirika, da su u fizičkom smislu preživeli propast rimskog carstva te da nisu nestali sa scene uprkos novim društvenim konstelacijama. 

Sa radošću takođe možemo utvrditi i da se sam esencijalni latinski oblik prezimena Sicul ipak održao kod nekih porodica kao neupitno svedočanstvo o stvarnom poreklu njegovih nosilaca, a koje je u svom izvornom obliku nadživelo turbulentna stoleća i slavenizaciju. Prisutnost prezimena Sikula u populaciji današnjih stanovnika Dalmacije je zato vredno istraživanja. Vincenz – Vinko Sekulich / Preradovits je samo jedan od mnogih koji je srećom zabilježen u istorijskim spisima što svedoči da potječe iz porodica očuvanog latinskog imena, koje su postupno evoluirale prema Ilirsko – slavenskom a kasnije hrvatskom ili srpskom korpusu sve dok ih većinsko okruženje nije u cjelosti apsorbovalo o čemu svjedoče i imena njegova četiri brata.  

Tragom sačuvanih zapisa, put nas kroz vremeplov vodi dalje prema čuvenom gradu Senju gde nalazimo nove dokaze o postojanju Sekulića koji su po svemu sudeći  i dalje nastanjeni na samoj Jadranskoj obali a nešto kasnije i u njenom neposrednom zaleđu. Da li se ova skupina Sekulića iz Senja može dovesti u vezu sa antičkim naseljem Sikula kod Solina ili su oni potomci nekih drugih Sikula koji su bili kolonizovani na ovom znatno severnijem području ili su novija pojava uslovljena migracijama katoličkog stanovništva pred prodorom Osmanlijskih Turaka kroz Bosnu i Hercegovinu te padom hrvatskog grada Klisa? To je značajno pitanje koje zahteva nove napore u izvođenju dokaza i manje poznatih činjenica. 

 

Hrvatski requiem pod turskim mačem

U sagledavanju sve težine povjesnih zbivanja u Dalmaciji koja je, pokazalo se etničko ishodište poslavljenih Sikula a potom i hristijanizovanih te “pohrvaćenih Sekulića” (?), neophodno je sagledati opšta zbivanja koja su potresla širi prostor južne i centralne Evrope sa turbulentim refleksijama, koje su znatno uticale na sudbinu hrvatskih zemalja i njenih stanovnika. Pre osvajanja Bosne 1463 godine, nije bilo niti jednog Srbina u predelima zapadno od reke Vrbas pa sve do Velebita i krajnske granice ali ih nije bilo ni u prostoru severne Dalmacije ali ni u ravnoj Slavoniji.  Sve dok je postojala nada u opstanak srpske države nakon bitke na Kosovu 1389. a do pada srpske Despotovine u Smederevu 1459 godine, Srbi nisu u značajnijem broju napuštali svoja ognjišta. Izuzetak su činili samo oni Srbi, koji su bili preseljeni za potrebe rada na velikim posedima u Ugarskoj koji su bili pod vlašću srpskih Despota Stevana Lazarevića i Đurađa Brankovića.  

Vlaški stanovnici nisu imali osjećaj vezanosti za zemlju i narod gde su živeli a budući da nisu posedovali imanja, nisu imali zbog čega ni da rizikuju svoje živote i pokretni imetak. Vlasi su tako već u 14 st. počeli napuštati Srbiju pomerajući se u Bosnu a odatle su nastavljali dalje prema Prva znatnija pomeranja stanovništva su uočena kod romanizovanih Vlaha i aromanskih nomada čim je zapretila neposredna opasnost od strane Turaka. Ovi nomadski Hrvatskoj, Dalmaciji i nekim  njenim ostrvima. Godine 1463 Turci su osvojili Bosnu bez znatnijih napora, nakon čega su započeli sa upadima u još neosvojene hrvatske zemlje. Ovi upadi nisu bili vršeni samo radi pljačke nego su bili i deo psihološkog rata koji je računao na efektni učinak straha kod širih masa kako bi se podstaklo njihovo iseljavanje a što bi Turcima kasnije išlo u prilog da lakše ovladaju opustelim područjima.

U cilju ostvarivanja svojih ratnih planova, Turci poduzimaju niz pohoda provaljujući u Hrvatsku i Kranjsku 1467 i 1469 godine gazeći na ovim pohodima i preko samog Žumberka. Njihovi upadi su potom sledili u serijskim provalama 1478, 1484, 1493, 1512, 1514, 1527 i opet 1528 godine.  Tokom 70 godina Turci su upadali na hrvatsku teritoriju deset puta. Samo 1470 godine su provaljivali tri puta krećući se drugim pravcima, a 1471 godine su provalili čak do Ljubljane kom prilikom su nakon pljačke i strašnog razaranja odveli sa sobom 80.000 robova iz slovenačkog i hrvatskog naroda. 

Po kazivanju jednog hroničara iz Kranjske, možemo predočiti sav užas turske provale, gde piše: “sela uništiše vatrom, stanovnike sabljom, odvedoše veliko mnoštvo naroda, sramotiše žene na oči muževa, a onda im odsecahu glave, a takva nesreća dostiže i neke plemiće, jer one bestije paze na plemstvo, koliko svinja na biser.”  Po hrvatskom istoričaru Smičiklasu, razmere turskih razaranja su bile toliko velike da su u “Dalmaciji ostali samo gradovi, a naroda toliko, koliko je moglo u gradove”. Naročito snažan prodor Turaka se odigrao dramatične 1469 godine, kada su provalili u Posavinu sa namjerom da prodru u austrijske zemlje. Grad Zagreb je pobeći tada prvi put zadrhtao jer je veći deo naroda između Kupe i Save spasavao živu glavu samo u utvrđenim gradovima i na vrhovima gora, pošto su Turci vladali širokim ravničarskim prostranstvom. Te iste godine, Turci prelaze reku Unu i provaljuju u Liku, koja je bila zemlja krbavskih i modruških knezova. U ovome pohodu su razmere pljačke, paljevine i odvođenja naroda u roblje takođe bile nezamislive. Onaj deo naroda što je izbegao ispred noža i lanca raselio se na sve strane. 

Da bi zaustavio nova prodiranja Turaka, hrvatski ban Derenčin je 1493 godine sa svojim jakim odredom zauzeo položaj na Krbavskom polju, rešen da izađe na kraj sa Turcima koji su se vraćali iz pljačkaškog pohoda sa bogatim plenom. Na njegovu nesreću daleko nadmoćnije turske čete su nakon krvave bitke pobedile njegov odred nakon čega su Lika i Krbava ostale bez zaštite. Hrvati se nakon ovog poraza zadugo nisu oporavili što je na kraju uzrokovalo i konačnim osvajanjem Like i Krbave 1527 godine od strane muslimanskih Turaka.

 

 

 

Nastavlja se

 

0

Comments