Kolumne

Kolumne mrežne stranice Hrvatske novine - vijesti

  • Naslovnica
    Naslovnica This is where you can find all the blog posts throughout the site.
  • Kategorije
    Kategorije Displays a list of categories from this blog.
  • Oznake
    Oznake Displays a list of tags that have been used in the blog.
  • Blogeri
    Blogeri Search for your favorite blogger from this site.
  • Blogovi tima
    Blogovi tima Find your favorite team blogs here.
  • Login
    Prijava Login form

Iz neobjavljene knjige „U potrazi za korijenima Sekulića“ autora Kristijana Sekulića

Posted by on in Nije kategorizirano
  • Font size: Larger Smaller
  • Hitova: 262
  • Pretplata na ovaj zapis
  • Ispis

Ovu knjigu posvećujem svim mojim pretcima zahvaljujući kojima i ja postojim ali i živim srodnicima sa kojima djelim neraskidivu sponu života, te onaj prekrasni osjećaj pripadnosti jednom neupitnom indentitetu, usprkos višestoljetnim razlikama, koje su nam nametnuli tuđini na našoj zemlji.   

 

 

U praćenju daljih tragova Sikula – Sikulota se nakon 5og stoleća pojavila iznenadna praznina. Ogromna vremenska praznina u rasponu od gotovo 10 stoleća, koja se može uočiti od poslednjih tragova potomaka naselja Sikula kod Traguriuma u Bijaćima na Resniku sve do prvog zabeleženog nosioca slavenizirane verzije prezimena 1446 godine je ipak veliki vremenski vakum. Međutim, uprkos tom vakumu, shodno nekim drugim naznakama a u našem slučaju zabeleženim podacima o navodnom poreklu plemena Sekulića, koje se u znatnoj mjeri oslanja i na predanje, čini se da opet izvesni tragovi potkrepljuju moje pretpostavke u pronalaženju karike koja nedostaje. Sa današnje distance je izuzetno teško govoriti o ovom periodu u smislu jasno određenih etničkih diskursa potomaka doseljenih Grko – sikula u puzzli naroda Ilirikuma, ali nije nemoguće uočiti neke osnovne pravce u izgrađivanju kulturološkog indetiteta koji je pratio glavne tokove povijesnih događaja. 

Živa usmena predaja  kao temelj jedne priče je potvrđena u zapisima i kao takva u saglasnosti je sa navodnim poreklom crnogorskih Sekulića, čije se ishodište bez ikakvih dvojbi, vezuje isključivo za oblast drevnog plemena Komana. U starim kartama Crne Gore su Sekulići u znatnom broju naseljeni na ovom području, koje sa uvidom u plemenske granice i nije naročito veliko ali je teritorija plemena Komana ubrojana u savez 9 plemena Katunske nahije predstavljala najveći deo u odnosu na ostale teritorije drugih plemena. Po nekim tumačenjima su ova plemena dobila naziv Komani, zbog toga što su bila naseljena u podnožju brda Kom. Ovakva teorija ne mora biti pogrešna ali ona je samo proizvod novijih povijesnih prilika te nasuprot opštim tragovima, ukazuje samo na jednu etapnu epizodu u epopeji jednog antičkog naroda i njegovih potomaka, koji je star oko 3.000 godina. Kako crnogorska usmena predaja ne dobacuje toliko unatrag, potrebno je potražiti dalje još dublje tragove u pronalaženju veza između slaveniziranih Sekulića i njihovih predaka Sikula u nama nepoznatom vremenskom okviru od oko 1000 godina. 

Komanski elementi u materijalnoj kulturi ranosrednjevekovne Dalmacije

U smislu kasnoantičkog kontinuiteta materijalne kulture na istočnojadranskoj obali bez sumnje prioritet pripada južnojadranskoj regiji i pripadajućim joj nalazima koji su nasuprot drugih područja toliko osobeni, da neosporno tvore jednu zasebnu skupinu u 7. i 8. st. jednog specifičnog kulturnog indetiteta. U arheološkoj literaturi je ta skupina poznata kao Komanska kultura, prema eponimnom selu Komani u severnoj Albaniji, što po mom mišljenju ne isključuje ni širu oblast oko jezera Koman, koja bi se mogla smatrati jednim značajnim izvorom. U odnosu na druge materijalne tragove širom Dalmacije, bilo je mišljenja da su izvesni sporadični tragovi tog kulturnog obielježja bili tretirani samo kao retki importi a nikako u početku kao deo jednog jedinstvenog i većeg kulturnog kompleksa. U novije vreme je pronađeno nekoliko novih nalaza u Dalmaciji tog kulturnog obeležja, kojima su dodata i dva nova važna nalaza. U oba slučaja, radi se o bronzanim perforiranim pojasnim privescima od kojih je jedan pronađen u kasnoantičkoj grobnici u Drveniku kod Makarske uz još jednu keramičku posudu, a drugi je izdvojen iz starog fundusa Arheološkog muzeja u Splitu, koji je na žalost dopremljen sa nepoznatog nalazišta. Prema raspoloživim arheološkim pokazateljima, početne etape komanske kulture moguće je datirati u vreme potkraj 6.st. s tim da je svoj razvojni vrhunac komanska kultura dostigla u 7 st. i u prvoj polovini 8 st. Ono što je nama takođe bitno jeste činjenica da se tragovi komanske kulture protežu i tokom čitavog 8 st. sve do početka 10.st. 

Ova kultura u svojim početnim fazama razvoja ima izrazite karakteristike kasnoantičke, odnosno rimsko – bizantske materijalne kulture, bilo da se te karakteristike javljaju kao lokalni import, bilo kao lokalne rukotvorine po tim uzorima. S vremenom su te rukotvorine dobile svoje izrazite lokalne osobine, koje toj kulturi u odnosu na druga susedna područja, donose nesumljivu specifičnost. Kulturni uticaji iz drugih etničkih sredina, najpre germanske, a potom avarske i slavenske u fazama njenog razvoja su sporadični i bitno ne utiču na njen konačni kulturni profil.

Ono što je od izuzetnog značaja u istraživanju ostataka ove kulture jeste činjenica o znatnoj rasprostranjenosti materijalnih elemenata komanske kulture, pri čemu je najveća gustoća arheoloških nalazišta uočena na području današnje severne Albanije. Pojedini elementi komanske kulture su zabeleženi na znatno širem području duž istočne obale i priobalja jadrana, pri čemu najjužniji nalaz potiče sa ostrva Krfa a najseverniji iz sela Kašići kod Zadra. Elementi komanske kulture su primetno najdublje prodrli u unutrašnjost jugozapadnog dela današnje Makedonije, gde su brojni nalazi najgušće raspoređeni u okolini Ohridskog jezera. Najistočniji zabielježeni nalazi ove kulture su u vidu masivnih bronzanih fibula sa železnom iglom, povijenom nogom i široko raskovanim lukom iz okoline Prilepa. Gotovo svi dosadašnji arheološki nalazi iz spomenute skupine su u tesnoj vezi sa drugim nalazima kasnoantičke civilizacije, što u znatnoj meri određuje njihove etničke nosioce o čemu u arheološkoj nauci, poradi rešenja tog pitanja ima dosta prisutnih oprečnih mišljenja. 

Izuzetna rasprostranjenost upućuje na činjenicu da etničke nosioce komanske kulture valja tražiti u stanovništvu koje je tokom 7 st. bilo jedinstveno ili makar dominantno prisutno na celom području rasprostiranja njenih elemenata. Poznate istorijske činjenice toga vremena nedvosmisleno upućuju na zaključak da je na celom tom prostoru moglo biti samo kasnoantičko rimsko – bizantsko stanovništvo, odnosno preživeli sada već starosedelački romanizirani etnos. 

U cjelini gledajući, novopronađeni pojasni privesci iz Dalmacije jedna su od specifičnosti komanske materijalne kulture, pa u generalnoj oceni za njih vrede dosadašnje tvrdnje koje sam ovde naveo. U Dalmaciji to kao što smo videli, nisu usamljeni nalazi, pa ako onima iz Drvenika kod Makarske i splitskog Arheološkog muzeja dodamo već poznate i objavljene priveske iz grobova u Stonu na Pelješcu i Kašiću u zaleđu Zadra, dobijamo toliku njihovu zastupljenost da se sve tvrdnje o njima kao navodnim importima, koji se javljaju samo sporadično čine neuverljivim. 

Prema arheološkoj literaturi, danas je poznato 9 lokaliteta sa ukupno 15 komada te vrste nakita, pri čemu su četiri spomenuta primjerka pronađena na verovatno četiri lokaliteta u Dalmaciji, pet primeraka na tri lokaliteta u jugozapadnoj Makedoniji, u okolini Ohridskog jezera te šest primeraka na dva lokaliteta u severnoj Albaniji, od čega jedan u Lješu na nekropoli pod tvrđavom Qafa, a pet primjeraka u grobovima nekropole Kalaja Dalmaces u selu Komani.

 

Komanska kultura kao osnov materijalne i duhovne kulture Slavena od 7 do 12 st.

Od vremena Komanske kulture u 7 st. pa sve do Slavenske Belobrdske kulture od 10 do 12 st.  uočljiva je slavenska plemenska specifičnost što ukazuje na činjenicu da su pojedini ako ne i svi delovi slavenskog etnosa bili regionalizovani što je u skladu sa činjenicom da je slavenska materijalna i duhovna kultura bila po svim odlikama plemenska. Ta lokalna materijalna i duhovna kultura je i pored vidljivih regionalnih specifikuma provlačila i jedan opšte slavenski karakter iako je bila snažno vezana za lokalno područje plemenskog saveza. Ovo je osobito vidljivo u svim segmentima slavenske povesti od 7 do 12 st. koja se uklopila u sve geografske etničke lokalizme, od ostrogotske vlasti, preko vlasti Avarskog kaganata, Rimsko – bizantske uprave pa sve do vlasti mongolskih Ugara – Madjara u 11 i 12. st. Ova uočljiva fleksibilnost govori u prilog činjenici da su Slaveni u pogledu materijalne i duhovne kulture s jedne strane bili pragmatični, kad se radilo o predmetima za svakodnevni život a sa druge strane kad se radilo o ispoljavanju duhovne kulture, oni su uvijek bili vezan za pred – paganske religijske manifestacije a potom i nakalemljene kršćanske slojeve duhovnog života. Na ovom polju su Slaveni pokazivali svoju specifičnu podvojenost i naročitost u svojevrsnom dualističkom shvatanju duhovnih dimenzija. 

U slavenskim grobnicama se tako mogu pored kršćanskih simbola proizvedenih na tlu Rimsko – bizanstskog carstva pronaći i predmeti iz kruga konzervativnog pred – paganskog porekla, te nije neobično na primer da likovna predstava boga Svjatovida, ili nekog animalnog ili zoamorfnog amuleta bude dobro uklopljena i povezana sa kršćanskom verom. Ako je tu Bog Svjatovid – Isus Krist ili kakav životinjski amulet prožet paganskim asocijacijama, on je u slavenskim grobovima dobro uklopljen u kršćanski pogled na svet.  Ako to povezivanje i nije u skladu sa strogim kršćanskim kanonima, onda je funkcija tih predmeta bez obzira na sve bila dobro utemeljena u kršćanskoj veri ili barem u slavenskom shvatanju kršćanstva što sa druge strane sigurno nije nailazilo na simpatije i odobravanje od strane krute grko – bizantske crkve.

 

Utapanje romanskih Sikula ( Sikulota ) u Slavenskom moru kroz prizmu slavenske materijalne i duhovne nadogradnje na temeljima kasnoantičke Komanske kulture

Prisustvo drevnog naroda Sikula na jadranskoj obali ali ne samo neposrednog  zaleđa već i prostora u dubini Balkanskog poluostrva nije upitno i po nekim naznakama, čini se da zauzima svoje skromno mesto u antropološkoj karti naših prostora. Do skora naša saznanja o Sikulima na Balkanu su bila gotovo nikakva a tragovi vredni pažnje su u nekim naznakama bili vezivani samo za tlo Sicilije. Na sreću, zahvaljujući novijim istraživanjima, arheološkoj građi te novim metodama u obrađivanju povesne građe, dobijen je izvesni prostor u otkrivanju brojnih nepoznanica o ovom narodu. Kao neporeciva istina ostaje činjenica da je ovaj spomenuti prostor na osnovu povesnih prilika i do sada obrađenom arheološkom materijalu, bio oduvek prostor nezamislivo velikih tipova rasnih mešavina Evrope, Azije i Afrike. Uprkos tim velikim mešavinama, primetan je i izvestan antropološki tip – autentični lokalni tip tzv. Dinarski antropološki tip, koji je arheološki i antropološki bio uvek prisutan, ali ne kao posve samostalan i dominantan, nego uvek samo kao deo jedne veće celine u svojevrsnoj puzzli brojnih drugih antropoloških i arheoloških tipova. Na prostoru bivše Jugoslavije u poslednjih 8000 godina nije bilo apsolutne dominacije ni jednog zasebnog antropološkog tipa, što upućuje na zaključak da je ovaj deo Evrope bio nama nezamisliva topionica naroda i kultura u kojoj su se neprekidno mešale rase, civilizacije i običaji. Ovakvi tokovi nas upućuju na zaključak kako je postojao izvesni proces u odnosima doseljenika i starosedelaca, čija je simbioza svedočila o izvesnom skladu svakodnevnih odnosa i kulturoloških uzajamnih uticaja. Jedan od specifikuma naših prostora jeste i taj, da su doseljenici već u prvoj generaciji postajali domaći iako su bili i etničkim poreklom i religijom stranci ovom tlu. 

Kada je reč o ispoljavanju duhovne kulture, koja je ustanovljena najpre u grobovima pokojnika i stambenim objektima, balkansko tlo pokazuje izuzetnu raspoloživost. Ono što daje izravni pečat jednoj civilizaciji, narodu i tlu, jeste njegov odnos prema smrti, ideji i pripremi za zagrobni život. Na taj način smo uvereni da vrednost jedne civilizacije ne predstavljaju samo njena materijalna dobra već njena imaginacija u shvatanju i tumačenju religijskih uverenja kao značajne duhovne dimenzije. Duhovni život našeg tla ide uzlaznom putanjom i prema mladjim civilizacijama: eneolotu, bronzanom i gvozdenom dobu, sve do najezde rimljana na ovo tlo. Sve do dolaska Slavena i Avara, te njihovih migracija u 7. Stoleću – ovo tlo proizvodi predmete koji su u dubokom saglasju s verskim opredeljenjem. Ne možemo se oteti utisku da su novopridošli naseljenici bili u izvesnoj harmoniji sa ovde zatečenim stanovništvom. Opšti utisak je da su bili izuzetno obavešteni o prethodnicima, nastavljajući da proizvode novi vid svoje duhovnosti u smislu dalje nadogradnje. Obrasci duhovnih i kosmogonijskih konstelacija su po svim nalazima bili delom jedne prepoznatljive šifre, koja se mogla nastaviti i premostiti. Ovu šifru nije razbio ni kasniji uticaj nove kršćanske religije, koja se nadovezivala na postojeću pagansku suštinu konzervativnih ubeđenja zatečenog stanovništva. 

Ovo su očigledni dokazi o kulturološkom prožimanju naroda kada je reč o duhovnom shvatanju sakralnosti i neprekinutog kontinuiteta koji se prenosi s naroda na narod, s jedne civilizacije na drugu. U svetlu ovakvih konstelacija, nije teško shvatiti evolutivni put Sikula na balkanskom poluostrvu, koji su od Grko – sikulskih kolonista među ilirskim starosedeocima bili transformisani u milje romansko – bizantskog stanovništva, da bi se potom nakon slabljenja i propasti zapadnog rimskog carstva, definitivno utopili u puzzli doseljenih Slavena. 

 U sferi kulturološkog bizantskog uticaja i kršćanske religije orijentalnog prizvuka, sačuvali su izvesne tragove svojih starih paganskih verovanja na putu dalje nadogradje svoga indetiteta, koji ih je sve više udaljavao od prapostojbine na Siciliji i njihovih latinskih korjena.

 

Nastavlja se

 

0

Comments